CMR Konvansiyonu’nun Uygulama Alanı

Uluslararası taşımalarda yeknesaklığı sağlamak amacıyla Birleşmiş Milletler Avrupa Ekonomik Komisyonu (UNECE) tarafından 1956 yılında hazırlanan ve 1961 yılında yürülüğe giren “Karayolu ile Uluslararası Eşya Taşıma Sözleşmelerine İlişkin Konvansiyon” (Convention relative au Contrat de Transport International de Marchandises par Route) uluslararası nitelikli taşıma sözleşmelerine tatbik edilecek temel hukuk kaynağıdır. Konvansiyonun Fransızca adındaki eşya, karayolu ve konvansiyon sözcüklerinin baş harflerinden hareketle kısaca CMR olarak adlandırılmıştır. Türkiye 7 Aralık 1993 tarihli 3939 sayılı kanun ile 19 Mayıs 1956 tarihli CMR ve 5 Temmuz 1978 tarihli Ek protokolüne katılmayı kabul etmiş ve 14 Aralık 1993 tarihli Resmi Gazetede yayımlanmıştır. Daha sonra CMR ve Ek protokolü 4 Ocak 1995 tarihli Resmi Gazetede de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Anayasanın 90 maddesi gereğince sınırı aşan taşımalarda CMR iç hukuk kaynağı olarak öncelikle uygulanacaktır. CMR kapsamındaki uyuşmazlığın Türk Mahkemelerinin önüne gelmesi halinde hâkim kanunlar ihtilafı kurallarına başvurmadan CMR hükümlerini dikkate alarak uyuşmazlığı çözecektir.[1]

CMR’de taşıma sözleşmelerinin tüm yönleri ele alınmamıştır. Bu nedenle uluslararası taşımalardaki tüm sorunlara uygulanabilecek nitelikte değildir. CMR’nin temel amacı temel taşıma sorunları olan taşıyıcının zıya, hasar ve gecikmeden doğan sorumluluğu ile taşıma belgelerine ilişkin hususlar düzenlemektir. Nitekim Konvansiyonun giriş kısmında da bu husus açıkça belirtilmiştir.[2]

Taşıma işi ve taşıma sözleşmesi birbirinden farklı olup, CMR taşıma sözleşmelerine uygulanacak hükümleri ihtiva etmektedir. CMR hükümlerinin uygulanabilmesi için taşıma sözleşmesinin varlığı[3], taşımanın bedel karşılığında yapılması[4], karayolu ile yapılması[5], taşımanın belirli taşıtlarla yapılması[6], taşınanın eşya olması[7] ve uluslararası taşınması[8] gereklidir. Eşya dışında kalan taşıma konuları (uluslararası posta anlaşmaları, çerçevesinde yapılan taşımalar, cenaze töreni ve defin amaçlı cenazelerin taşıması) CMR kapsamında ele alınmamaktadır.[9] Ev eşyasının paketlenerek teslim alınması, taşınması ve başka bir yere yerleştirilmesine ilişkin sözleşmelere CMR uygulanmayacaktır. Ancak taşıyıcı sadece taşıma işini yapıyor, paketleme ve yerleştirme işlerine katılmıyorsa CMR hükümleri uygulanacaktır.[10]

CMR’nin uygulanabilirliğinin tespitinde sözleşmenin yapıldığı yerin, tarafların tabiiyetinin ve ikametgâhlarının önemi bulunmamaktadır. Taşıyıcının eşyayı teslim aldığı veya teslim edeceği ülkelerden herhangi birinin CMR’ye taraf devlet ülkesi olması halinde CMR hükümleri uygulanacaktır.[11]

Taşıma senedi ispat yükümlülüğü açısından önemli bir belge olmasına rağmen taşıma senedinin düzenlenmemiş olması CMR hükümlerinin uygulanmasına mani değildir.[12]


[1] Muktedir Lale, “CMR Konvansiyonu’nun Uygulama Alanı,” (CMR), Terazi Hukuk Dergisi, C.5, S.51, 2010, s.63.

[2] Özdemir, s.15.

[3] Arslan Kaya, “Karayolu ile Esya Taşınmasına İlişkin Uluslararası Sözlesme’nin (CMR) Uygulanma Sartları ve Öngörülen Sorumluluğun Esasları (I),” Prof. Dr. Oğuz İmregün’e Armağan, İstanbul, 1998, s.313.

[4] Aydın, s.5.

[5] Kaya, (I), s.316.

[6] Sabih Arkan, “Karayolu İle Eşya Taşınmasına İlişkin Uluslararası Sözleşmenin Uygulanma Koşulları ve Taşıyıcının Sorumluluğuna İlişkin Hükümleri (Türk Ticaret Kanunu İle Karşılaştırmalı Bir İnceleme),” (Uluslararası Sözleşme), Banka ve Ticaret Hukuku Dergisi, C.10, S.2, 1979, s.404.

[7] Kaya, (I), s.318.

[8] Özdemir, s.42.

[9] Özdemir, s.40.

[10] Aydın, s.13.

[11] Sabih Arkan, “Karayolu İle Eşya Taşınmasına İlişkin Uluslararası Sözleşmenin Uygulanma Koşulları ve Taşıyıcının Sorumluluğuna İlişkin Hükümleri (Türk Ticaret Kanunu İle Karşılaştırmalı Bir İnceleme),” (Uluslararası Sözleşme), Banka ve Ticaret Hukuku Dergisi, C.10, S.2, 1979, s.406.

[12] Abuzer Kendigelen, Alihan Aydın, Bibliyografyalı Notlu – İçtihatlı Taşıma Hukuku Mevzuatı, (Mevzuat), İstanbul, Beta, 2001, s.138.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir