Disiplin Hukuku Açısından Devlet Memurları Kanununda Takdir Yetkisinin Kullanımı

Memurlara ilişkin disiplin işleri, genel olarak, Devlet memurları Kanunu ile düzenlenmiştir. Disiplin cezası uygulanmasını gerektirecek haller ve bunlara uygulanacak yaptırımlar, belirlilik ilkesi uyarınca DMK’nın 125. maddesinde düzenlenmiştir. Disiplin cezaları ağırlık derecelerine göre; uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması ve devlet memurluğundan çıkarma olarak sıralanmıştır.

Devlet Memurları Kanununda amirin takdir yetkisini kullandığı durumlardan bazıları aşağıda belirtilmiştir.

657 sayılı Yasanın 125’inci maddesinde disiplin suçlarının neler olduğu sayılmış olmakla birlikte Türk Ceza Kanunundaki netlikte ve açıklıkta değildir. Örneğin; ceza hukukunda rüşvet, zimmete para geçirme, gibi suçlar tüm unsurlarıyla tanımlanmış olmasına rağmen disiplin hukukunda bu açıklıkta bir tanım yoktur. Disiplin cezası gerektirecek tüm fiil ve durumların kanunda belirlenmesinin çok güç olması nedeniyle Devlet Memurları Kanunu yer yer idareye suçun tanımlanması konusunda takdir yetkisi tanımıştır. DMK’da “Devlet memuru vakarına yakışmayan tutum ve davranışlarda bulunmak”, “Memurluk sıfatı ile bağdaşmayacak nitelik ve derecede yüz kızartıcı ve utanç verici hareketlerde bulunmak”, “görev sırasında amirine sözle saygısızlık etmek” gibi genel ibarelere yer verilmektedir. Hangi hallerin ve davranışların Devlet memuru vakarına yakışmayan tutum ve davranış olduğu, memurluk sıfatı ile bağdaşmayacak nitelik ve derecede yüz kızartıcı ve utanç verici hareketlerin hangileri olduğu, saygısızlıktan neyin kastedildiği konusunda, ceza hukukunda olduğu gibi açıkça bir düzenleme bulunmamaktadır. Hangi eylemlerin bu kapsamda değerlendirileceği konusunda amire takdir yetkisi verilmiştir.

DMK 125. maddede suçlar teker teker belirtildikten sonra “Yukarıda sayılan ve disiplin cezası verilmesini gerektiren fiil ve hallere nitelik ve ağırlıkları itibariyle benzer eylemlerde bulunanlara da aynı neviden disiplin cezaları verilir.” denilerek benzer eylemlerin kıyas yoluyla belirlenmesi konusunda idareye takdir yetkisi verilmiştir.

Bu hüküm, idarenin yeni bir hukuk kuralı yaratması anlamına gelmeyip, yasa koyucunun gerçek iradesine uygun olarak, disiplin suçu oluşturacak nitelikte olduğu halde kanunda tam olarak ifade edilemeyen ancak kanunda ifade edilenlerle benzer nitelik ve ağırlıkta olan fiillerin de cezalandırılmasını amaçlamaktadır.[1]

Görevden uzaklaştırma, devlet kamu hizmetlerinin gerektirdiği hallerde, görevi başında kalmasında sakınca görülecek Devlet memurları hakkında alınan ihtiyati bir tedbirdir. DMK m.137’de hakkında disiplin soruşturması yürütülen memurun “kamu hizmetinin gerektirdiği hallerde” üç ayı geçirmeyecek biçimde görevinden uzaklaştırılabileceği öngörülmekte ve bu konuda amire takdir yetkisi verilmektedir.

 “Görevden uzaklaştırma tedbirinin kaldırılmasında amirin takdiri” başlığını taşıyan 144. maddede ise, hakkında soruşturma yürütülen devlet memurunun soruşturmaya konu olan fiillerinin, hizmetlerine devama engel olmadığının takdir edilmesi halinde görevden uzaklaştırma tedbirinin kaldırılabileceğini belirtmektedir. Bu maddede ifade edilen “kamu hizmetinin gerektirdiği haller” ve “hizmete devama engel olmayan haller” kanunda belirtilmediğinden her iki konuda da amirin takdir yetkisine sahip olduğu anlaşılmaktadır.

Disiplin amiri ya da disiplin kurulları, DMK 125. madde uyarınca, disiplin cezasının türünün belirlenmesinde fiilin ağırlığı ve durumun niteliğine göre, bahse konu suça verilecek cezanın bir alt derecesindeki cezayı vermek konusunda takdir yetkisine sahiptirler. Burada, disiplin suçu işleyen kamu görevlisinin hizmet safahatı, sicil durumu, amirinin kanaati ve olayın oluş biçimine göre bir değerlendirme yapılmak durumundadır.[2] İdareye verilen bu takdir yetkisinin gereği gibi kullanılıp kullanılmadığı ve gerekçesi yargı denetimine tabi olacaktır.[3]

Memurun iyi halli olması durumunda, işlediği disiplin suçu konusunda amire bir alt derecede cezayı uygulamada takdir hakkı tanıyan yasal düzenleme tekerrür durumunda, “bir derece ağır ceza verilir” diyerek, takdir hakkı tanımamaktadır. Bir başka ifadeyle tekerrür halinde her halükarda bir derece ağır ceza verilir.

DMK’nun 125. Maddesinde belirtilen aylıktan kesme cezasının hangi oranda uygulanacağı konusunda amire yetki verilmiştir. Aylıktan kesme cezasını gerektiren fiilleri işleyen memurlara brüt aylığının 1/30’u ile 1/8 arasında kesinti yapılması konusunda yetki verilmiştir. Cezayı uygulayacak disiplin amirine 1/30 ile 1/8 arasında kesinti yapma konusunda, geniş bir takdir alanı bırakılmıştır.


[1] Ömer Asım Livanelioğlu, Memur Disiplin Hukuku, 2.B., Ankara, Türk Hukuk Enstitüsü Yayınları, 2003, s.28.

[2] Livanelioğlu, a.g.e., s.51.

[3] Taşkın, a.g.e., s. 162.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir